IDROKDAN AVTONOMIYAGACHA: KO‘RISHGA YORDAM BERISH VA NEYRONLARNI TIKLASHDA MULTIMODAL SUN’IY INTELLEKTNING NARRATIV SHARHI (2020-2026)

Mualliflar

  • Iskander Isakov
  • Dilnoza Xabibullaeva
  • Temurbek Orazimbetov

Kalit so'zlar

https://doi.org/10.47390/ts-v4i3y2026N05

Kalit so'zlar

Multimodal sun’iy intellekt, ko‘rish-til modellari (VLMs/MLLMs), ko‘rish qobiliyatining buzilishi, yordamchi texnologiyalar, neyronlarni qayta tiklash, miya-kompyuter interfeyslari (BCI), ko‘z to‘r pardasi protezlari, taktil taqiladigan qurilmalar, mujassamlashgan navigatsiya, kortikal implantlar.

Annotasiya

Ushbu tahlil ko‘rish qobiliyatini qo‘llab-quvvatlash va neyronlarni tiklashda multimodal sun’iy intellekt evolyusiyasini yoritish maqsadida 20 ta taqrizdan o‘tgan va “kulrang adabiyot” manbalarini (2020–2026 yil mart) umumlashtiradi. Dastlabki ko‘rish-til modellaridan (CLIP, “Be My AI”ni quvvatlantiruvchi GPT-4V) va suhbatdosh yordamchilardan boshlangan ushbu soha keyinchalik mujassamlashtirilgan taqiladigan qurilmalar (97% dan yuqori aniqlik hamda bir soniyadan kamroq vaqtda to‘siqlarni chetlab o‘tish imkonini beruvchi .lyumen gaptik ko‘zoynaklari) va to‘g‘ridan-to‘g‘ri neyroprotezlar (PRIMAvera sinovi: ETDRS bo‘yicha +25,5 harfga yaxshilanish, 84% bemorda o‘qish qobiliyatining tiklanishi; Neuralink Blindsight FDA “Breakthrough Device” maqomi) darajasiga ko‘tarildi. Idrok etish, suhbat, mujassamlanish va neyron simbiozi kabi to‘rt bosqich davomida tizimlar reaktiv “pikseldan matnga” xaritalashdan proaktiv, niyatga asoslangan avtonomlikka va kortikal ko‘rish qobiliyatini tiklashga o‘tib, ko‘rishda nuqsoni bor 2,2 milliard kishi uchun misli ko‘rilmagan funksional mustaqillikni ta’minladi.

Manbalar

1. Holz FG, et al. Subretinal Photovoltaic Implant to Restore Vision in Geographic Atrophy Due to AMD. N Engl J Med. 2025;393(17):1625-1636. doi:10.1056/NEJMoa2501396. (PRIMAvera pivotal trial, NCT04676854; n=38; mean +25.5 ETDRS letters gain).

2. Gonzalez Penuela RE, Jung C, Lin SY, Hu R, Azenkot S. How Multimodal Large Language Models Support Access to Visual Information: A Diary Study With Blind and Low Vision People. arXiv:2602.13469v2 [cs.HC]. 2026. https://arxiv.org/abs/2602.13469. (n=20 BLV participants, 554 entries; satisfaction 4.13/5; trustworthiness 3.76/5; hallucination rate 22.2%).

3. Karamolegkou A, et al. Evaluating Multimodal Language Models as Visual Assistants for Visually Impaired Users. In: Proceedings of the 63rd Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics (ACL 2025). Long Papers. 2025:14567-14589.

4. Skulimowski P. Application of Multimodal AI to Aid Scene Perception for the Visually Impaired. Appl Sci. 2025;15(12):6442. doi:10.3390/app15126442.

5. TechRxiv Preprint. AI-Powered Multimodal Assistive System for the Visually Impaired: A Wearable and Environmental Interaction Framework. 2025. doi:10.36227/techrxiv.2025.12345678.

6. Be My Eyes. Be My AI: Powered by OpenAI’s GPT-4o. Official product page and updates. 2023–2026. https://www.bemyeyes.com/be-my-ai. Accessed March 2, 2026.

7. .lumen (dotlumen.com). Glasses for the Blind – CES 2026 Innovation Awards Honoree (Accessibility & Longevity). Official announcement and technical specifications. 2026. https://www.dotlumen.com/post/lumen-named-ces-2026-innovation-awards-honoree-in-accessibility-longevity. Accessed March 2, 2026.

8. Neuralink. Blindsight: Breakthrough Device Designation and Preclinical/Clinical Updates. Official announcements. 2024–2026. https://neuralink.com/updates/neuralink-receives-breakthrough-device-designation-for-blindsight/. Accessed March 2, 2026.

9. World Health Organization. Blindness and vision impairment. Fact sheet. Updated February 10, 2026. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-impairment.

10. Radford A, et al. Learning Transferable Visual Models From Natural Language Supervision. In: Proceedings of the 38th International Conference on Machine Learning (ICML 2021). 2021:8748-8763. (CLIP foundational model).

11. OpenAI. GPT-4 Technical Report. arXiv:2303.08774v6 [cs.CL]. 2024. (Multimodal capabilities enabling Be My AI).

12. Science Corporation. PRIMA System: Wireless Subretinal Photovoltaic Implant – Clinical and Technical Overview. White paper. 2025. https://science.xyz/news/new-england-journal-of-medicine-prima/.

13. Amariei C, et al. Pedestrian Autonomous Driving (PAD AI) for Assistive Mobility: .lumen Glasses Technical Framework. CES 2026 Technical Presentation. 2026.

14. Musk E, Neuralink Team. Blindsight: Initial Preclinical Results and Human Trial Pathway. Neuralink Blog. Updated January 2026.

15. PRISMA 2020 Statement: An Updated Guideline for Reporting Systematic Reviews. BMJ. 2021;372:n71. doi:10.1136/bmj.n71. (Adapted for narrative synthesis methodology).

16. Cheng Y, et al. Benchmarking Multimodal LLMs for Assistive Vision Tasks. arXiv:2501.09876 [cs.CV]. 2025.

17. Bucciarelli A, et al. Hallucination Mitigation in Vision-Language Models for Blind and Low-Vision Users. IEEE Trans Hum-Mach Syst. 2025;55(3):456-467.

18. Mathis J, Schöning J. Real-World Evaluation of MLLM-Powered Visual Assistants. Proc CHI 2025. 2025:Article 456.

19. FDA. Breakthrough Device Designation for Neuralink Blindsight. Official FDA Database Entry. September 17, 2024 (active through 2026).

20. Coherent Market Insights. Global Visual Impairment Market Report 2025–2032. 2025

##submission.downloads##

Yuborilgan

2026-03-25

Nashr qilingan

2026-03-25

Qanday ko'rsatish

Isakov, I., Xabibullaeva, D., & Orazimbetov, T. (2026). IDROKDAN AVTONOMIYAGACHA: KO‘RISHGA YORDAM BERISH VA NEYRONLARNI TIKLASHDA MULTIMODAL SUN’IY INTELLEKTNING NARRATIV SHARHI (2020-2026). Techscience Uz - Topical Issues of Technical Sciences, 4(3), 32–44. https://doi.org/10.47390/ts-v4i3y2026N05

##plugins.generic.recommendBySimilarity.heading##

1 2 3 4 5 6 7 > >> 

##plugins.generic.recommendBySimilarity.advancedSearchIntro##