YIRIK O‘LCHAMLI METROLOGIYADA KOORDINAT-O‘LCHASH MASHINALARI SHARHI
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/ts-v4i2y2026N05Kalit so'zlar
koordinat-o‘lchash mashinalari (KOM), metrologiya, avtomobilsozlik, CNC, sifat nazorati, 360° SIMS, datchik (zond), geometrik aniqlikAnnotasiya
Ushbu maqola zamonaviy sanoat o‘lchov jarayonlarida koordinat-o‘lchash mashinalarining (KOM) ishlash prinsiplari, tuzilishi va qo‘llanilish sohalarining umumiy tavsifi keltiriladi. Unda an’anaviy shablon (template) asosidagi geometriya nazorati usullarining cheklovlari yoritilib, ayniqsa avtomobil sanoatida murakkab shaklli yuzalar va yig‘ma qismlar yuqori aniqlik va moslashuvchanlikni talab qilishi ta’kidlanadi.
Bobda KOMning asosiy turlari — kontaktli va kontaktsiz tizimlar, ularning mexanik konfiguratsiyalari hamda boshqaruv rejimlari (qo‘lda boshqariladigan qurilmalardan tortib to to‘liq avtomatlashtirilgan CNC tizimlarigacha) bayon etiladi. Shuningdek, o‘lchash aniqligiga ta’sir qiluvchi omillarga — konstruksiyaning mexanik qattiqligi, vibratsiyadan himoyalanish, zondni kalibrlash va koordinata tizimini to‘g‘ri aniqlashga alohida e’tibor qaratiladi. Materialda KOMning yuqori aniqlikdagi geometriya nazoratidagi ortib borayotgan roli hamda mahsulot sifati, ishlab chiqarish samaradorligi va konstruktorlik hujjatlariga muvofiqlikni ta’minlashdagi ahamiyati ta’kidlab o‘tiladi
Manbalar
1. Hocken, R. J., & Pereira, P. H. (2011). Coordinate Measuring Machines and Instrumentation. CRC Press. (KOM nazariyasi bo‘yicha asosiy darslik).
2. ISO 10360-2:2009. Geometrical product specifications (GPS) — Acceptance and reverification tests for coordinate measuring systems (CMS). (Xalqaro standart).
3. Bosch, J. A. (1995). Coordinate Measuring Machines and Systems. Marcel Dekker, Inc.
4. Nikon Metrology. (2022). Automated Body-in-White Inspection Solutions: 360° SIMS White Paper.
5. Flack, D. (2014). CMM Measurement Strategies. National Physical Laboratory (NPL) Guides.
6. Pfeifer, T. (2002). Production Metrology. Oldenbourg Verlag.
7. Mitutoyo Corporation. (2023). Crysta-Apex Series Technical Specifications and Application Manual.
This work is licensed under a 